Til ko‘nikmalarini baholash: Klassik test nazariyasi, Rash va ko‘p qirrali Rash modellari
NORMURODOV ASROR BAZAROVICH va boshqalar , Axborotnoma, 4-35, (2026), №1, 08.06.2026

Qisqacha mazmuni. Ushbu maqolada klassik test nazariyasi, Rash va ko‘p qirrali Rash modellari asosida til ko‘nikmalarini baholash natijalarini tadqiq qilish imkoniyati ko‘rib chiqildi. Tadqiqot uchun o‘zbek tilini xorijiy til sifatida bilish darajasini aniqlash va sertifikatlash bo‘yicha o‘tkazilgan aprobatsiya test sinovi natijalari olindi. Dastlab test natijalari an‘anaviy klassik test nazariyasi bilan test topshiriqlarining tavsif statistikasi, qiyinlik darajalari va umumiy ball bilan alohida test topshiriqlarining korellyatsiyasi o‘rganildi. Test topshiriqlarining 3 ta shartli qiyinlik darajalari bo‘yicha taqsimotining normal taqsimotga nisbatan farqlari, umumiy ball bilan korellyatsiya qiymatlarining test sifatiga ta’siri ko‘rsatib berildi. Rash modeli asosida hisoblashlar bilan qiyinlik darajalari, Rayt xaritgasi, Rash modeli bilan moslik va test xarakteristikasi chiziqlari o‘rganildi. Yuqori va quyi qobiliyat darajalari uchun test topshriqlarining kam ekanligi, variantning qiyinlik darajasi va test topshiriqlariga berilgan javoblarning qobiliyat bilan bog‘liqligi qanchalik Rash modeli bilan qanchalik mos kelishi aniqlandi. Yozish va gapirish ko‘nikmalari ko‘p qirrali Rash modeli bilan tadqiq qilindi. Yozish ko‘nikmasi bo‘yicha tadqiqot natijalariga ko‘ra, element (savol)ning farqlanishi 1-esseda o‘rtacha, 2-esseda esa kuchliroq, baholovchining qat’iylik qiymati farqi 1-esseda juda kichik, 2-esseda esa kattaroq ekanligi ko‘rsatib berildi. Gapirish ko‘nikmasi bo‘yicha tahlil natijalariga ko‘ra, elementlarning qiyinlik darajasi barqaror va muammosiz ekanligi, reyting shkalasida qadamlar (4–5-qa-damlar) tartibsizligining mavjudligi, baholovchilarning umumiy qat’iyligi yaxshi baholanganligi va baholovchilar tomonidan ayrim qadamlar keskin farqli qo‘llanilayotganligi aniqlandi.

MATEMATIKA FANIDAN O‘TKAZILGAN TEST SINOVI NATIJALARINING UMUMIY STATISTIK TAHLILI
Amonov Qobil Ashrafovich va boshqalar , Axborotnoma, 36-96, (2026), №1, 08.06.2026

Qisqacha mazmuni. Zamonaviy ta’lim tizimida o‘quvchilarning bilim darajasini baholash va unga ta’sir etuvchi omillarni aniqlash muhim ilmiy-amaliy ahamiyat kasb etadi. Ayniqsa, standartlashtirilgan test sinovlari natijalarini chuqur ilmiy statistik tahlil qilish orqali ta’lim sifatini oshirish, baholash tizimini takomillashtirish hamda turli guruhlar kesimida o‘zlashtirish darajalaridagi tafovutlarni aniqlash imkoniyati yaratiladi. Ushbu maqolada 2025-yil davomida matematika fanidan milliy sertifikat uchun o‘tkazilgan test sinovlari natijalari orqali talabgorlarning qobiliyat darajalari va foydalanilgan test variantlarining qiyinlik darajalari, shuningdek, talabgorlarning yoshi, jinsi va test sinovlari o‘tkazilgan hududlari kesimidagi statistik tahlili keltirilgan. Statistik tahlil natijalariga ko‘ra, talabgorlarning qobiliyat darajalari (-7,03; 8,21) va test topshiriqlarining qiyinlik darajalari esa (-3,56; 8,33) logit birliklar oralig‘ida o‘zgarishi aniqlandi. 2025-yil davomida matematika fanidan o‘tkazilgan test sinovlari natijalarining statistik tahlili shuni ko‘rsatdiki, talabgorlarning qobiliyat darajalarining o‘rtacha hissasi quyidagicha A+ darajaga ega bo‘lgan talabgorlar ulushi 2,4 foiz, A daraja  3,2 foiz, B+ daraja  5,9 foiz, B daraja  10,7 foiz, C+ daraja  23 foiz, C daraja  14 foiz va C dan quyi qobiliyat darajasidagi talabgorlar ulushi esa 40,9 foizni tashkil etdi. Test sinovlarida ishtirok etgan talabgorlar tarkibida erkaklar ulushi o‘rtacha 61,31 foizni, ayollar ulushi esa 38,69 foizni tashkil etdi. Hududlar kesimida tahlil qilinganda, qobiliyat darajasi bo‘yicha eng yuqori ko‘rsatkichlar Qoraqalpog‘iston Respublikasi hamda Buxoro viloyatida kuzatilgan bo‘lsa, eng past ko‘rsatkichlar Andijon, Jizzax, Navoiy, Samarqand va Surxondaryo viloyatlarida qayd etildi.